Reviews and Comments

Det tok litt tid å forstå kva dette var for ei bok. Basert på omtalar trudde eg det var ein framtidsdystopi, men det er det ikkje. Framtida i denne boka er ikkje skildra på ein truverdig måte. Verda har gjennomlevd atomkrig og klimakatastrofe, men halve menneskeheita har overlevd (om eg hugsar rett), og vår notid, som berre er hundre år unna i boka, blir omtala som om ho skulle ligge i alle fall tusen år tilbake. Det står ingenting om den verdsomspennande svoltkatastrofen som dei som har greie på slikt, fortel oss vil vere resultatet av ein krig med atomvåpen, og som vil ta livet av dei aller fleste menneske. Og eg kjøper heller ikkje at forskarane i boka har tilgang til eit så enormt digitalt arkivmateriale som dei påstår. Alt som nokon gong har vore publisert digitalt, er framleis tilgjengeleg etter alle katastrofane, medan fysisk materiale stort sett er gått tapt. Det er umogleg å tru på, vi veit jo allereie kor forgjengeleg digitalt materiale er. Men etter kvart som eg forsto at boka ikkje handlar om framtida, men om litteratur (og litt om sjølvframstilling og kjærleik), fall mykje på plass. Det litterære mysteriet er spennande og lett å engasjere seg i, og framtidsaspektet er berre ein premiss for at mysteriet skal fungere. Dette til orientering.

Har aldri lese noko av Gulliksen før, og no fekk eg det for meg at det var på tide, så eg har hatt eit Gulliksen-raid på biblioteket. Denne sklei eg igjennom på nokre få timar, men eg kjem nok til å tenkje på henne ei god stund. Eg likar korleis han prøver å sette ord på kva kjærleik er og korleis han kan forandre seg og ta slutt, det er gjenkjennelege tankar. På det innhaldsmessige planet er det samtidig ikkje så overraskande at det går som det går. Eg får ikkje noko inntrykk av at dei to hovudpersonane har noko felles prosjekt eller noko dei er opptekne av eller bryr seg om, anna enn at dei dyrkar ei felles førestilling om at parforholdet deira er annleis og betre enn andre parforhold. Men slik boka framstiller det, verkar det som dette unike forholdet først og fremst kjem til uttrykk gjennom sex, og sex er jo strengt teke ikkje så unikt, det er vel tverimot ekstremt allmennmenneskeleg. Ho er treningsnarkoman (i seg sjølv eit teikn på at livet manglar meining), han har ryddemani, og det er det. Med det som utgangspunkt er det ikkje så overraskande at minst ein av dei er veldig open for noko nytt og uventa, noko som får henne til å kjenne seg viktig og levande. Dette er ikkje meint som kritikk av boka, tvertimot. Det interessante er jo å få eit innblikk i korleis dette forholdet, som eigentleg er eit heilt alminneleg forhold (eller, om ein vil, unikt på same måten som alle forhold er unike), går i oppløysing. Og boka viser at det går i oppøysing på kjende måtar, som det nettopp difor er viktig å prøve å sette ord på.

Om å gå vidare etter overgrep: Såg denne utstilt på biblioteket og lånte henne på eit innfall, og det er eg glad for! Boka handlar om ei ung jente som opplever ei valdtekt. Men mest handlar det om kræsjet mellom hennar eigne reaksjonar og reaksjonane til dei næraste, sjølv når alt ligg til rette for at det skal gå så bra som det kan: hovudpersonen blir trudd når ho fortel, og ho er omgitt av folk som vil henne vel. Historia er fortalt gjennom mange korte kapittel frå ulike synsvinklar, som gjorde boka til ein pageturner. Prosedyrane og dei ulike psykologiske reaksjonane er truverdige, og kanskje spesielt nyttige å lese om for slike som meg, som ikkje har noka erfaring med tematikken. Eg likar måten dei ulike rollefigurane blir introdusert litt etter litt, slik at det tek litt tid før vi får grep om kven dei er. Eg likar den usubtile, in-your-face leiken med prinsippet om Tsjekhovs pistol. Klimakset verkar først alt for dramatisk, men snart forstår ein at det er meininga at det skal verke alt for dramatisk, og eg vil seie boka slepp unna med det. Første boka eg les av denne forfattaren, men ho har skrive mange, og eg får lyst til å lese fleire.

No trur eg kanskje eg har fått nok av kristianiabohemen for ei stund. Eg måtte skumme gjennom dei mange sidene med referat frå diskusjonane i Studentersamfunnet. Og sjølv om dei hadde mykje interessant for seg, så er det jo ei lette å leve i ei tid der trugslar om sjølvmord ikkje er den føretrekte måten å handtere alle livets problem på.

Boka har styrkt meg i trua på at dei som snakkar om kor viktig det er å vere seg sjølv, ikkje anar kva dei snakkar om. Jægers fremste livsprosjekt, såvidt eg kan sjå, var å leve sant, vere tru mot seg sjølv og skrive sitt liv. Det inntrykket eg først og fremst sit att med, er kor utruleg sjølvopptatt han var. Det kjenner eg att fordi eg er slik sjølv, men eg håpar og trur at eg er litt flinkare til å skjule det, og eg kan ikkje la vere å tenkje at Jæger truleg ville vore ein lykkelegare mann om han også hadde prøvd litt meir på det. Han står fram som ein kunstnarsjel i den forstand at han nekta å tilpasse seg verda i sjølv den aller minste grad, og det kan ein ha stor respekt for, men eg har vanskar med å sjå at han oppnådde noko ved det. Det kjem spesielt tydeleg fram i det som står om skrivinga hans, der det blir openbert at skrivinga truleg ville gått lettare, og bøkene ville blitt betre, om han hadde hatt ein redaktør eller hadde nedverdiga seg til å diskutere skrivinga med nokon i staden for å gå seg heilt vekk i sitt eige hovud.

Eit interessant lite sidespor er det vesle som står om korleis pressa fungerte på den tida. Jæger var berre ein av mange skandinavar som prøvde å halde liv i seg på kontinentet ved å sende «korrespondentbrev» til avisene heime, og det går tydeleg fram at det ikkje fall han inn å gjere noko anna enn å bla i dei franske avisene for å sjå om det var noko der han kunne vidareformidle. Det er mykje klaging på media i dag, men eg kjenner meg overtydd om at journalistikken er lysår betre i dag enn ved førre århundreskifte.